Czy mężczyźni chorują na tarczycę?
Tak. Mężczyźni również chorują na tarczycę, choć zaburzenia jej pracy rozpoznaje się u nich rzadziej niż u kobiet. Rzadsze występowanie nie oznacza jednak, że problem jest nieistotny. Nieleczona choroba może wpływać na samopoczucie, pracę serca, masę ciała, płodność i codzienne funkcjonowanie.
Tarczyca to gruczoł położony z przodu szyi. Wytwarza hormony, które regulują między innymi tempo przemiany materii, temperaturę ciała, pracę serca i poziom energii. Gdy produkuje ich za mało, rozwija się niedoczynność. Nadmierna produkcja hormonów prowadzi natomiast do nadczynności. Oba zaburzenia mogą powodować wiele różnych dolegliwości.
Kobiety są od pięciu do ośmiu razy bardziej narażone na problemy z tarczycą niż mężczyźni. Nadczynność również występuje u kobiet znacznie częściej, choć dokładna różnica zależy od analizowanej choroby i badanej populacji. Rzadsze rozpoznawanie u mężczyzn może sprawiać, że objawy bywają przypisywane przemęczeniu lub innym problemom zdrowotnym.
W amerykańskim badaniu dotyczącym autoimmunologicznych chorób tarczycy odnotowano ich u około 2,7% mężczyzn i 7,7% kobiet. Rozpoznanie miało około 36% mężczyzn z tymi chorobami, w porównaniu z około 64% kobiet. Dane te dotyczą Stanów Zjednoczonych i nie powinny być bezpośrednio przenoszone na polską populację, ale wskazują, że choroba może pozostawać u mężczyzn niewykryta.
Jakie objawy może powodować niedoczynność tarczycy?
Przy niedoczynności organizm otrzymuje zbyt mało hormonów tarczycy, a część jego funkcji ulega spowolnieniu. Dolegliwości często narastają stopniowo, dlatego łatwo uznać je za skutek stresu, wieku, niewyspania lub intensywnej pracy. Do typowych objawów należą:
- przewlekłe zmęczenie i senność,
- przyrost masy ciała,
- większa wrażliwość na zimno,
- zaparcia,
- sucha skóra i przerzedzenie włosów,
- bóle mięśni i stawów,
- obniżony nastrój,
- wolniejsze tętno.
U mężczyzn mogą pojawić się także obniżone libido, zaburzenia erekcji lub problemy z płodnością. Takie dolegliwości mogą współwystępować z chorobą tarczycy, ale mają wiele innych przyczyn, w tym zaburzenia krążenia, stres, depresję czy działania niepożądane leków. Nie są samodzielnym dowodem na zaburzenie hormonalne i wymagają oceny w szerszym kontekście.
Jedną z autoimmunologicznych przyczyn niedoczynności jest choroba Hashimoto. W jej przebiegu układ odpornościowy atakuje tkankę tarczycy. Początkowo choroba może nie dawać wyraźnych objawów, a zmiany w samopoczuciu pojawiają się stopniowo. Sam fakt występowania Hashimoto w rodzinie lub obecność nieswoistych dolegliwości nie wystarczają do rozpoznania.
Jak rozpoznać objawy nadczynności tarczycy?
Nadczynność oznacza, że tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów. Wiele procesów w organizmie może wtedy przyspieszyć. Objawy bywają przeciwieństwem tych obserwowanych przy niedoczynności, ale ich nasilenie zależy od przyczyny i stopnia zaburzenia. Możliwe symptomy to:
- niezamierzona utrata masy ciała,
- kołatanie serca lub przyspieszone tętno,
- drżenie rąk,
- nadmierna potliwość i nietolerancja ciepła,
- niepokój, drażliwość i problemy ze snem,
- osłabienie mięśni,
- częstsze wypróżnienia.
Przykładowo kołatanie serca połączone z chudnięciem warto omówić z lekarzem, ale nie należy z góry zakładać nadczynności. Podobne objawy mogą wynikać między innymi z zaburzeń rytmu serca, infekcji, stresu lub innych schorzeń. Także przewlekłe zmęczenie i marznięcie mogą mieć przyczyny niezwiązane z tarczycą.
W obu typach zaburzeń może dojść do powiększenia gruczołu. Bywa ono widoczne jako obrzęk z przodu szyi. Guzek lub szybko narastający obrzęk wymaga konsultacji lekarskiej, ale sam wygląd szyi nie pozwala określić, jaka choroba jest przyczyną. Nie każdy guzek oznacza nadczynność, niedoczynność ani nowotwór.
Jak diagnozuje się choroby tarczycy u mężczyzn?
Objawy chorób tarczycy są często nieswoiste i mogą przypominać symptomy niedoboru snu, depresji, anemii, infekcji lub chorób serca. Dlatego rozpoznania nie stawia się wyłącznie na podstawie samopoczucia ani pojedynczej dolegliwości. Lekarz bierze pod uwagę objawy, historię zdrowia, badanie fizykalne i wyniki badań.
Podstawowym badaniem jest zwykle oznaczenie TSH z krwi. Jeśli wynik jest poza zakresem, lekarz może zlecić badanie wolnej tyroksyny, czyli FT4, a w wybranych sytuacjach również FT3 i przeciwciał przeciwtarczycowych. W uproszczeniu podwyższone TSH często wiąże się z niedoczynnością, a obniżone z nadczynnością. Interpretacja zależy jednak od całego obrazu klinicznego, dlatego wyniku nie należy oceniać w oderwaniu od innych informacji.
Jeśli utrzymuje się zmęczenie, pojawia się niewyjaśniona zmiana masy ciała albo widoczne powiększenie szyi, warto umówić konsultację i zapytać o zasadność badań. Mężczyzna, który marznie i od dłuższego czasu odczuwa senność, może omówić z lekarzem oznaczenie TSH, ale nie powinien samodzielnie uznawać, że ma niedoczynność. Podobnie zaburzenia erekcji lub płodności wymagają rozważenia różnych możliwych przyczyn.
Jak leczy się zaburzenia pracy tarczycy i kiedy szukać pomocy?
Wybór leczenia zależy od rodzaju zaburzenia, jego przyczyny, wyników badań i ogólnego stanu zdrowia. Niedoczynność często leczy się lewotyroksyną, która uzupełnia niedobór hormonów. Nadczynność może wymagać leków przeciwtarczycowych, leczenia jodem radioaktywnym lub zabiegu. Decyzję podejmuje lekarz, a przebieg terapii może wymagać kontroli wyników i dostosowywania postępowania.
Nie należy samodzielnie rozpoczynać, odstawiać ani zmieniać dawek leków hormonalnych. Objawy nie pozwalają wiarygodnie dobrać terapii, a niewłaściwe leczenie może zaszkodzić. Nie warto również przyjmować preparatów z jodem lub suplementów przeznaczonych na tarczycę bez omówienia ich z lekarzem, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie nadczynności albo choroby autoimmunologicznej.
Skonsultuj się z lekarzem, jeśli objawy utrzymują się, pojawia się powiększenie szyi, nieuzasadniona zmiana masy ciała lub zaburzenia rytmu serca. Nagłe, silne kołatanie serca, ból w klatce piersiowej albo duszność wymagają pilnej oceny medycznej. Wczesna diagnostyka pozwala ustalić przyczynę dolegliwości i dobrać postępowanie, zamiast przypisywać wszystkie zmiany samopoczucia jednej chorobie.
Wykorzystane materiały
- https://www.niddk.nih.gov/-/media/DB537604C4CB4BC39FB4E420222D8E9C.ashx
- https://www.nhs.uk/conditions/overactive-thyroid-hyperthyroidism/
- https://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/hashimotos-disease
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12449141/
- https://www.thyroid.org/media-main/press-room/