Jakie ciśnienie krwi uznaje się za prawidłowe?
U dorosłych za prawidłowe często uznaje się ciśnienie poniżej 120/80 mm Hg. Zapis składa się z dwóch wartości: pierwsza, skurczowa, informuje o ciśnieniu w tętnicach, gdy serce pompuje krew, a druga, rozkurczowa, opisuje ciśnienie między uderzeniami serca, kiedy mięsień odpoczywa. Obie liczby są ważne, a przekroczenie progu przez choć jedną z nich może wpłynąć na klasyfikację wyniku.
Nie istnieje jednak jedna idealna wartość odpowiednia dla każdej osoby. Na interpretację pomiaru wpływają między innymi wiek, ciąża, choroby przewlekłe oraz przyjmowane leki. Również cel leczenia nadciśnienia ustala się indywidualnie, z uwzględnieniem ogólnego stanu zdrowia i ryzyka powikłań. Dlatego wynik z domowego ciśnieniomierza warto traktować jako ważną informację, ale nie jako samodzielną diagnozę.
Progi mogą różnić się zależnie od przyjętych wytycznych. Warto odróżnić klasyfikację opisującą poziom ciśnienia od kryterium, na podstawie którego lekarz rozpoznaje nadciśnienie. Różne systemy mogą wskazywać podwyższone ryzyko już przy niższych wartościach, podczas gdy rozpoznanie opiera się na określonych progach oraz powtarzanych pomiarach.
Jak interpretować wynik i czym różnią się wytyczne?
W klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego wynik skurczowy poniżej 120 i rozkurczowy poniżej 80 mm Hg uznaje się za prawidłowy. Ciśnienie skurczowe od 120 do 129 przy rozkurczowym poniżej 80 określa się jako podwyższone. Nadciśnienie 1. stopnia obejmuje wartości skurczowe 130-139 lub rozkurczowe 80-89 mm Hg. Nadciśnienie 2. stopnia oznacza wynik skurczowy co najmniej 140 lub rozkurczowy co najmniej 90 mm Hg.
W praktyce wystarczy, że próg przekracza jedna liczba. Na przykład wynik 132/76 mm Hg mieści się w zakresie nadciśnienia 1. stopnia według tej klasyfikacji ze względu na wartość skurczową. Podobnie wynik 116/84 mm Hg przekracza próg rozkurczowy. Nie oznacza to jednak, że pojedynczy odczyt przesądza o chorobie.
Światowa Organizacja Zdrowia definiuje nadciśnienie u dorosłych jako ciśnienie skurczowe wynoszące co najmniej 140 mm Hg i/lub rozkurczowe wynoszące co najmniej 90 mm Hg, potwierdzone pomiarami wykonanymi w różne dni. To kryterium rozpoznania nie jest tym samym co wcześniejsza klasyfikacja poziomów ryzyka. Ostateczna interpretacja należy do pracownika ochrony zdrowia, który bierze pod uwagę powtarzalność wyników, stan pacjenta i stosowane leczenie.
Dlaczego pojedynczy pomiar nie wystarcza?
Ciśnienie zmienia się w ciągu dnia i może chwilowo wzrosnąć pod wpływem stresu, wysiłku, bólu, kofeiny lub nikotyny. Znaczenie ma także pozycja ciała, rozmowa podczas pomiaru oraz rozmiar mankietu. Wynik może być zafałszowany, jeśli urządzenie jest niewłaściwe lub mankiet nie pasuje do obwodu ramienia. Z tego powodu jeden wysoki odczyt nie wystarcza do rozpoznania nadciśnienia.
Jeśli wynik jest podwyższony, warto powtórzyć pomiar w spokojnych warunkach i notować kolejne odczyty. Lekarz może zalecić pomiary domowe, a następnie ocenić ich średni poziom i regularność. Dziennik ciśnienia z datą, godziną i zapisanymi wynikami pomaga ustalić, czy podwyższone wartości utrzymują się oraz czy leczenie przynosi oczekiwany efekt.
Nadciśnienie często nie powoduje zauważalnych objawów. Brak bólu głowy czy złego samopoczucia nie wyklucza więc utrzymującego się wysokiego ciśnienia. Regularne pomiary mają znaczenie, ponieważ nieleczone nadciśnienie zwiększa ryzyko poważnych problemów zdrowotnych. Jeśli wysokie wyniki powtarzają się, skontaktuj się z lekarzem, nawet gdy czujesz się dobrze.
Jak prawidłowo zmierzyć ciśnienie w domu?
Przygotowanie i właściwa pozycja pomagają ograniczyć błędy. Przez 30 minut przed pomiarem nie pal, nie pij napojów z kofeiną i nie ćwicz. Warto wcześniej opróżnić pęcherz, a następnie spokojnie odpocząć przez co najmniej 5 minut. Pomiar wykonuj w cichym miejscu, bez pośpiechu.
- Załóż mankiet o odpowiednim rozmiarze na odsłonięte ramię, zgodnie z instrukcją urządzenia.
- Usiądź z podpartymi plecami, stopami płasko opartymi na podłodze i nogami nieskrzyżowanymi.
- Oprzyj ramię tak, aby mankiet znajdował się na wysokości serca.
- Podczas pomiaru siedź nieruchomo i nie rozmawiaj.
- Wykonaj dwa odczyty w odstępie jednej minuty, zapisz oba i mierz o podobnych porach.
Powtarzanie pomiarów w porównywalnych warunkach ułatwia ocenę zmian. Jeśli wartości różnią się między sobą, nie wybieraj wyłącznie niższego odczytu. Zapisz oba wyniki i pokaż je lekarzowi. Domowe pomiary wspierają ocenę stanu zdrowia, ale nie zastępują konsultacji ani zaleconych badań.
Kiedy wysoki wynik wymaga pilnej reakcji?
Jeśli wynik przekracza 180 mm Hg skurczowego i/lub 120 mm Hg rozkurczowego, odczekaj co najmniej minutę i wykonaj pomiar ponownie. Jeżeli ciśnienie nadal jest tak wysokie, pilnie skontaktuj się z personelem medycznym. Nie czekaj na pojawienie się objawów, aby zasięgnąć porady.
Przy wyniku powyżej 180/120 mm Hg i objawach alarmowych wezwij pomoc ratunkową. Do takich objawów należą ból w klatce piersiowej, duszność, drętwienie lub osłabienie, zaburzenia widzenia albo trudności z mówieniem. W takiej sytuacji nie należy samodzielnie prowadzić samochodu ani odkładać wezwania pomocy.
Wysokie ciśnienie bez objawów również wymaga kontaktu z lekarzem, zwłaszcza jeśli utrzymuje się w kolejnych pomiarach. Nie odstawiaj samodzielnie leków i nie zmieniaj ich dawek na podstawie pojedynczego wyniku. O rozpoznaniu, dalszej diagnostyce i docelowych wartościach ciśnienia powinien zdecydować pracownik ochrony zdrowia, uwzględniając indywidualną sytuację pacjenta.
Wykorzystane materiały
- http://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings/monitoring-your-blood-pressure-at-home
- https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/know-your-risk-factors-for-high-blood-pressure/what-are-the-symptoms-of-high-blood-pressure
- https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/blood-pressure-explained
- https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/understanding-blood-pressure-readings/monitoring-your-blood-pressure-at-home/-/media/Files/Health-Topics/High-Blood-Pressure/HBP-rainbow-chart-English.pdf