Na czym polega badanie prolaktyny?
Badanie prolaktyny polega na oznaczeniu stężenia hormonu w próbce krwi żylnej. Krew pobiera się najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym, podobnie jak podczas standardowej morfologii. Następnie laboratorium oznacza stężenie PRL w surowicy. Samo pobranie trwa krótko, a jego przebieg nie różni się od większości rutynowych badań krwi.
Prolaktyna jest hormonem wytwarzanym głównie przez przysadkę mózgową. Uczestniczy między innymi w rozwoju gruczołów piersiowych i produkcji mleka. Jej stężenie naturalnie wzrasta w ciąży oraz podczas karmienia piersią, dlatego wynik w tych okresach interpretuje się inaczej niż poza nimi.
Lekarz może zlecić oznaczenie PRL przy zaburzeniach miesiączkowania, trudnościach z zajściem w ciążę, mlekotoku, obniżonym libido lub podejrzeniu zaburzeń pracy przysadki. Badanie bywa także elementem szerszej diagnostyki, gdy objawy mogą mieć kilka możliwych przyczyn. O jego znaczeniu decyduje więc nie tylko liczba na wyniku, lecz także stan zdrowia i sytuacja pacjenta.
Jak przygotować się do pobrania krwi?
Prolaktyna podlega rytmowi dobowemu: jej stężenie rośnie podczas snu i osiąga szczyt nad ranem. Dlatego zwykle zaleca się pobranie rano, po przespanej nocy i co najmniej 1-2 godziny po przebudzeniu. W praktyce lekarz lub laboratorium może wskazać konkretną porę, szczególnie jeśli badanie ma być powtórzone i porównane z wcześniejszym wynikiem.
Przed pobraniem warto spokojnie posiedzieć przez około 15-30 minut. Pośpiech, stres związany z dojazdem lub samym pobraniem mogą przejściowo wpłynąć na stężenie hormonu. Dobrym przykładem przygotowania jest poranne badanie 2-3 godziny po przebudzeniu, po odpoczynku w punkcie pobrań i bez intensywnego treningu w okresie poprzedzającym oznaczenie.
- Ogranicz intensywny wysiłek fizyczny przed badaniem.
- Unikaj współżycia oraz stymulowania brodawek sutkowych, ponieważ mogą one przejściowo zwiększyć wynik.
- Zapytaj o zalecenia dotyczące bycia na czczo. Część laboratoriów wymaga przerwy od jedzenia przez 8-12 godzin, zwłaszcza przy wcześniejszym niewielkim podwyższeniu PRL.
- Nie odstawiaj samodzielnie leków. Poinformuj lekarza o wszystkich stosowanych preparatach.
Jedzenie ma ograniczony wpływ na prolaktynę, dlatego wymóg bycia na czczo zależy od laboratorium i zaleceń lekarza. Jeśli oznaczenie jest wykonywane razem z innymi badaniami, przygotowanie może wynikać również z ich wymagań. Warto wcześniej potwierdzić instrukcje w miejscu pobrania.
Niektóre leki przeciwpsychotyczne, wybrane leki przeciwdepresyjne, przeciwwymiotne i hormonalne mogą wpływać na stężenie PRL. Nie oznacza to, że należy je odstawić przed badaniem. Zmiany w leczeniu trzeba omówić z lekarzem, który oceni, czy i jak uwzględnić je w interpretacji wyniku.
Co może wpływać na stężenie prolaktyny?
Podwyższona prolaktyna nie zawsze oznacza chorobę. Na wynik mogą oddziaływać sen, stres, wysiłek fizyczny, trudne pobranie, ciąża, karmienie piersią, przyjmowane leki i różne schorzenia. Znaczenie ma również pora pobrania oraz czas, jaki upłynął od przebudzenia. Z tego powodu pojedynczy rezultat należy oceniać w kontekście, a nie w oderwaniu od okoliczności.
Niewielkie podwyższenie bywa przejściowe, na przykład po wysiłku lub stresującym pobraniu. W takiej sytuacji lekarz może zalecić powtórzenie oznaczenia w spokojnych, porównywalnych warunkach, zanim zleci dalszą diagnostykę. Jeśli kobieta miesiączkuje, termin badania w cyklu może zależeć od wskazania. Przy rutynowej diagnostyce lekarz lub laboratorium może preferować wczesną fazę cyklu, ale nie jest to uniwersalna zasada dla każdego pacjenta.
W ciąży stężenie PRL wzrasta fizjologicznie. W późnym okresie może wynosić orientacyjnie około 80-400 ng/ml, a podczas laktacji również pozostaje podwyższone. Takich wartości nie interpretuje się według zakresów przeznaczonych dla osób niebędących w ciąży. Oceniając rezultat, lekarz bierze pod uwagę także objawy, fazę cyklu, karmienie piersią oraz choroby mogące zmieniać wynik, w tym niedoczynność tarczycy i zaburzenia czynności nerek.
Jak odczytać wynik badania prolaktyny?
Zakres referencyjny zależy od laboratorium, zastosowanej metody, płci i stanu fizjologicznego. Orientacyjnie górna granica wynosi często około 20-25 ng/ml u kobiet niebędących w ciąży oraz 15-20 ng/ml u mężczyzn. Są to wartości poglądowe, a rozstrzygający jest zakres podany na konkretnym wyniku. Nie należy bezpośrednio porównywać rezultatów z różnych laboratoriów bez uwzględnienia metody i jednostek.
Stężenie może być wyrażone w ng/ml, µg/l lub mIU/l. Wartości nie zawsze da się przeliczyć bezpośrednio, ponieważ przeliczenie zależy od współczynnika właściwego dla zastosowanej metody. Przy odczytywaniu wyniku należy zatem sprawdzić zarówno jednostkę, jak i zakres referencyjny wydrukowany przez laboratorium.
Jeśli podwyższenie utrzymuje się, lekarz może zlecić dodatkowe badania, na przykład test ciążowy, oznaczenie TSH, ocenę funkcji nerek lub badanie makroprolaktyny. Makroprolaktyna jest postacią hormonu o mniejszej aktywności biologicznej. Jej obecność może podwyższać wynik całkowity, mimo że pacjent nie ma typowych objawów związanych z nadmiarem aktywnej prolaktyny.
Kiedy potrzebna jest dalsza diagnostyka?
Dalsze postępowanie zależy od wysokości i powtarzalności wyniku, objawów oraz możliwych czynników wpływających na stężenie. Lekarz może najpierw sprawdzić, czy oznaczenie wykonano w odpowiednich warunkach, przeanalizować przyjmowane leki i ocenić inne możliwe przyczyny. Samo niewielkie przekroczenie zakresu nie przesądza o konieczności badań obrazowych ani o rozpoznaniu choroby.
Jeśli wyniki i objawy wskazują na możliwe zaburzenie pracy przysadki, lekarz może skierować pacjenta na dalszą diagnostykę, niekiedy obejmującą rezonans magnetyczny. O potrzebie obrazowania nie decyduje pojedynczy wynik w oderwaniu od kontekstu. Warto omówić rezultat z lekarzem, który uwzględni sposób przygotowania, porę pobrania, objawy i pozostałe wyniki badań.
Wykorzystane materiały
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK537331/
- https://www.alab.pl/badanie/prolaktyna-prl-n59
- https://zdrowie.nn.pl/artykuly/prolaktyna-wskazania-do-badania-normy-wyniki