Badanie FSH i LH: kiedy najlepiej je wykonać?
U kobiet z regularnymi miesiączkami podstawowe oznaczenie FSH i LH najczęściej wykonuje się między 2. a 5. dniem cyklu. Często wybierany jest 3. dzień, ponieważ wczesna faza folikularna pozwala ocenić wyjściowe stężenia hormonów. Za pierwszy dzień cyklu uznaje się pierwszy dzień krwawienia miesiączkowego.
Nie trzeba czekać, aż miesiączka się skończy. Pobranie krwi podczas krwawienia jest dopuszczalne, jeśli taki termin zalecił lekarz lub wynika on z celu diagnostyki. FSH i LH często oznacza się jednocześnie z estradiolem, ponieważ wspólna ocena tych hormonów dostarcza więcej informacji o pracy osi przysadka, jajniki.
Termin może być inny, gdy badanie ma pomóc w śledzeniu owulacji. W wybranych sytuacjach lekarz może zalecić pomiar w okolicy 12. 14. dnia cyklu, ale właściwy moment zależy między innymi od długości i regularności cyklu. Pojedynczy wynik LH z połowy cyklu nie zastępuje monitorowania owulacji metodą wskazaną przez lekarza.
Co oznaczają FSH i LH?
FSH, czyli hormon folikulotropowy, oraz LH, czyli hormon luteinizujący, to gonadotropiny wydzielane przez przysadkę mózgową. U kobiet współregulują pracę jajników, dojrzewanie pęcherzyków i produkcję hormonów płciowych. FSH wspiera wzrost i dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych, natomiast LH uczestniczy w ich dojrzewaniu. Gwałtowny wzrost LH w połowie cyklu wywołuje owulację.
U mężczyzn gonadotropiny regulują funkcje jąder. LH pobudza komórki Leydiga do produkcji testosteronu, a FSH uczestniczy w procesach związanych z wytwarzaniem plemników. W przypadku mężczyzn dzień cyklu nie ma zastosowania, dlatego badanie można zwykle wykonać w dowolnym dniu, zgodnie z zaleceniem lekarza i laboratorium.
Badania FSH i LH zleca się między innymi przy nieregularnych lub nieobecnych miesiączkach, trudnościach z zajściem w ciążę oraz podejrzeniu zaburzeń owulacji. Mogą być elementem diagnostyki przedwczesnego wygasania czynności jajników lub zaburzeń przysadki i podwzgórza. U mężczyzn pomagają oceniać funkcję gonad, a u dzieci mogą stanowić część diagnostyki dojrzewania płciowego.
Co zrobić przy nieregularnych cyklach lub braku miesiączki?
Jeśli cykle są bardzo nieregularne albo miesiączka nie występuje, nie zawsze da się wskazać typowy 2. 5. dzień. Termin pobrania należy wówczas ustalić z lekarzem, który uwzględni objawy, możliwą przyczynę zaburzeń i cel badania. W niektórych sytuacjach krew pobiera się w dowolnym dniu, ale wynik interpretuje się wtedy z uwzględnieniem kontekstu klinicznego.
Warto zapisać datę pobrania i dzień cyklu, jeśli można go określić. Stężenia FSH i LH zmieniają się w trakcie cyklu, dlatego wynik z początku cyklu nie jest bezpośrednio porównywalny z wynikiem z jego połowy ani z fazy lutealnej. Informacja o terminie badania pomaga prawidłowo odnieść rezultat do zakresów właściwych dla danej fazy.
Przed pobraniem należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, zwłaszcza hormonalnych, a także o ciąży, karmieniu piersią i przebytych zabiegach. Nie należy samodzielnie odstawiać leków w celu przygotowania się do badania. W razie wątpliwości lekarz zdecyduje, czy terapia wpływa na termin lub interpretację oznaczenia.
Jak przygotować się do pobrania krwi?
Zalecenia mogą różnić się w zależności od laboratorium i rodzaju zleconych badań. Niektóre placówki rekomendują pobranie rano, na czczo, ograniczenie intensywnego wysiłku przed badaniem oraz odpoczynek przed pobraniem. Nie każdy test wymaga jednak identycznego przygotowania, dlatego przed wizytą warto sprawdzić instrukcje laboratorium i zalecenia lekarza.
Jeżeli razem z FSH i LH oznaczany jest estradiol lub inne parametry, przygotowanie może zależeć również od tych badań. Podczas rejestracji lub przed pobraniem warto podać przyjmowane leki i upewnić się, czy konieczne jest pozostanie na czczo. Samodzielne zmienianie dawkowania albo pomijanie leków nie jest właściwym sposobem przygotowania.
Jak interpretować wyniki FSH i LH?
Wyniku nie należy oceniać wyłącznie na podstawie jednej liczby. Znaczenie mają wiek, płeć, objawy, faza cyklu, jednostki oraz zakres referencyjny podany przez laboratorium. Zakresy mogą różnić się między placówkami i metodami analitycznymi, dlatego rezultat trzeba porównywać z normami widocznymi na konkretnym wyniku, a nie z przypadkowymi wartościami znalezionymi w internecie.
Przykładowo, w zakresach Mayo Clinic Laboratories dla kobiet przed menopauzą stężenie FSH wynosi 2,9-14,6 IU/L w fazie folikularnej, 4,7-23,2 IU/L w środku cyklu oraz 1,4-8,9 IU/L w fazie lutealnej. Podany zakres po menopauzie to 16,0-157,0 IU/L. Są to wartości konkretnego laboratorium, a nie uniwersalne normy, więc nie powinny zastępować zakresu podanego przez placówkę wykonującą badanie.
FSH często ocenia się razem z estradiolem, ponieważ jego stężenie może wpływać na interpretację FSH. Łączny obraz pomaga lekarzowi rozważyć, czy zaburzenie może wiązać się z pracą jajników, przysadki czy podwzgórza. Podwyższone FSH i LH mogą wskazywać na osłabioną czynność gonad, ale same nie rozpoznają konkretnej choroby. Niskie lub nieadekwatnie prawidłowe wartości mogą skłaniać do oceny pracy przysadki albo podwzgórza.
Stosunek LH do FSH bywa rozpatrywany przy podejrzeniu zespołu policystycznych jajników, jednak samodzielnie ani nie potwierdza, ani nie wyklucza PCOS. Rozpoznanie opiera się na całości kryteriów klinicznych i laboratoryjnych, a w razie wskazań także na badaniach obrazowych. Ostateczną interpretację należy omówić z lekarzem, szczególnie gdy cykle są nieregularne, miesiączka nie występuje lub stosowane jest leczenie hormonalne.
Wykorzystane materiały
- https://pantabletka.pl/wp-content/uploads/2025/03/Mini-e-book-o-badaniach-diagnostycznych-dla-kobiet-wybrane-zagdanienia.-.pdf
- https://www.alab.pl/badanie/luteotropina-lh-l67
- https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/badania-hormonalne-w-ktorym-dniu-cyklu-wykonac-i-jak-sie-przygotowac-do-badania/
- https://zdrowie.pzu.pl/poradnik-o-zdrowiu/szczegoly/badania-hormonalne-przebieg-wskazania-godziny-pobrania
- https://www.alab.pl/badanie/folikulotropina-fsh-l65